Tahribatlı testler, bir malzeme veya kaynaklı birleştirmenin mekanik özelliklerini kesin olarak doğrulamak için numunenin test sırasında kalıcı olarak şekil değiştirdiği veya kırıldığı muayene yöntemleridir. Bu testler; dayanım, süneklik, sertlik ve darbe tokluğu gibi kritik değerleri ölçerek üretimin standartlara uygunluğunu kanıtlar.
Tahribatlı Testler Neleri Doğrular?
- Malzeme ve kaynak metalinin çekme dayanımı / akma dayanımı
- Uzama ve süneklik performansı
- Düşük sıcaklıkta darbe tokluğu
- Kaynaklı birleşimde bükülme davranışı
- Isıl işlem, kaynak parametresi ve malzeme seçiminin sonuca etkisi
- Numune kesitinde iç yapı / birleşme kalitesi (özellikle kırılma yüzeyi incelemesi)
En Yaygın Tahribatlı Test Türleri
1) Çekme Testi (Tensile Test)
Numune kontrollü şekilde çekilerek koparılır. Akma, çekme dayanımı ve uzama ölçülür.
Artısı: Mekanik performansı net verir.
Eksisi: Numune hazırlanması ve kırılma zorunludur.
2) Bükme Testi (Bend Test)
Kaynaklı numune belirli açı/çapta bükülür; yüzeyde çatlak ve süreksizlik aranır.
Artısı: Kaynak kalitesini pratik gösterir.
Eksisi: Her kusuru yakalamayabilir; numune geometrisi önemlidir.
3) Darbe Testi (Charpy Impact)
Çentikli numune darbe ile kırılır; kırılma enerjisi ölçülür.
Artısı: Tokluk ve gevrek kırılma riskini değerlendirir.
Eksisi: Sıcaklık şartları ve numune hazırlığı hassastır.
4) Sertlik Testi (Hardness)
Malzeme yüzeyine batıcı uçla ölçüm yapılır (HV, HB, HRC). Numune çoğu zaman tamamen yok olmaz ama kalıcı iz bırakır, tahribatlı sınıfta değerlendirilir.
Artısı: Hızlı ve sahada uygulanabilir.
Eksisi: Tek başına dayanım/tokluk hakkında tam resim vermez.
5) Makro / Mikro İnceleme
Kesit alınır, parlatılır ve dağlanır; kaynak nüfuziyeti, HAZ ve yapı incelenir.
Artısı: Birleşmenin “iç görüntüsünü” net gösterir.
Eksisi: Numune kesmek gerekir.
Avantajları
- Kesin ve sayısal sonuç: Mekanik değerler doğrudan ölçülür
- Standart uyumu güçlü: WPS/PQR ve üretim doğrulamada temel yöntemdir
- Kritik karar desteği: Malzeme seçimi ve proses onayında güvenilir kanıt sağlar
Dezavantajları
- Numune tahrip olur: Üründen parça alınması gerekir
- Zaman ve hazırlık maliyeti: Kesme, işleme ve laboratuvar süreci gerekir
- Her noktayı temsil etmez: Numune sadece alındığı bölgeyi temsil eder (doğru numune planı şart)
Ne Zaman Tercih Edilir?
- Kaynak prosedürü onayı (WPS/PQR) ve üretim doğrulamada
- Kritik ekipmanlarda teslim öncesi mekanik uygunluk ispatında
- Malzeme değişimi, ısıl işlem veya proses revizyonu sonrası doğrulamada
